Монгол түмний уламжлалт баяр, Цагаан сар хоёрхон хоногийн дараа болно. Сар шинийн баяраар монголчууд идээ будаа элбэгтэй байхыг хичээж, эдийн сайныг өмсөж эдлэн, хөл хөөрцөг болон тэмдэглэдэг. Гэвч сүүлийн жилүүдэд энэ уламжлалт баяраа ихэд хүндрүүлэн тэмдэглэдэг айлууд олширч, түүнээс болж зарим хүмүүс халширдаг болсон нь нууц биш. Уг нь зөв зохистой, хэмнэлттэй, орчиндоо ээлтэйгээр тэмдэглэж л чадвал хамгийн сайхан баяр билээ. Иймд сар шинийн баяраа зөв боловсон тэмдэглэх зөвлөмжийг хүргэе.
Хоол хүнсний хаягдал бага гаргах
Цаг цагаар нэг цадна
Цагаан сараар нэг цадна гэх үг бий. Ялангуяа нарийн нандин хоол хүнс ховор байсан урьдын цагт үнэхээр үнэн үг байсан нь эргэлзээгүй. Бүх л айл цагаан сарын идээ зоогоо гараа гарган бэлтгэж, аль болох л элбэг дэлбэг байхыг зорьдог. Гэхдээ, элбэг дэлбэг байхад энэ баярын утга учир нь оршдог байж мэдэх ч , үлдэгдэл хоол “үйлдвэрлэх” учиртай гэсэн үг биш билээ. Хөдөө газар бол муудсан хоолоор нохой шувуу баярлуулж мэдэх юм. Харин хот газар гялгар уутанд удсан хоол хүнс, чихэр жимс, асар олон өрх гэрээс гарч буй хаягдлууд нийлээд орчны бохирдол болоод л дуусах болно.
Айл хэсэж буй хүмүүсийн хувьд гэрийн эзэнд идэх хэмжээгээ хэлж, ходоодныхоо хэр хэмжээгээр тавгандаа авах нь нэг соёлтой алхам. Өөрөө хэлэхгүй бол гэрийн эзэд аль болох л их идүүлэх гээд байдаг шүү дээ.
Цэвэрлэгээндээ ус бага урсгах, нэг удаагийн хэрэглэлүүдээс татгалзах
Цагаан сарын бэлтгэл ажлын нэг гол хэсэг бол цэвэрлэгээ байдаг. Баярын өмнө айл болгон их цэвэрлэгээ хийж, эд хогшил, машин уналгаа арчилж цэвэрлэдэг. Мэдээж хэрэг машинаа угаах нь зөв. Гэхдээ бас яаж хүрээлэн буй орчиндоо ээлтэй иргэн байх вэ гэж бодож явбал илүүдэхгүй биз ээ. Автомашин угаалгын газрууд нь дунджаар 35-56 литр ус зарлагаддаг бөгөөд Улаанбаатар хотод усаар бус, уураар машин угаадаг газрууд байдаг тул аль болох тийм газруудыг үйлчлүүлэхийг зорих хэрэгтэй. За тэгээд бусад угаалга цэвэрлэгээндээ ч аль болох ус бага зарах нь тийм хүнд ажил ч биш.
Яг баярын өдрүүдээр бол аяга таваг угаах том ажил байна. Гараар аяга тавгаа угаахаас илүү аяга таваг угаагч ашиглах нь усанд хэмнэлттэй байдаг. Түүнчлэн аяга таваг угаах ажлаас түвэгшээн нэг удаагийн аяга таваг хэрэглэдэг явдал бий. Энэ нь эргээд байгальд хортой хаягдал болдог учраас аль болох хуванцраас татгалзаж шил шаазан аяга таваг, сав хэрэглэхийг уриалъя.
Бэлэг – авсан өгсөндөө өлзийтэй байх
Цагаан сараар гаргадаг зардлын багагүй хэсгийг бэлэг эзэлнэ. Бэлгийн тухайд хүмүүс янз бүрийн л бодол санаатай байдаг. Дээхнэ үед бол бэлэг гэж сүжирдэггүй, идээ будаанаасаа хувь хүртээдэг байсан гэдэг.
Зөвхөн хүүхдэд бэлэг өгөх, эсвэл мөнгө өгөх зэрэг нь аль аль талдаа ашигтай байх жишээ мөн. Ер нь таарах таарахгүй юм өгч байхаар мөнгө барьчих нь л зүгээр санагдаад байдаг юм. Бэлэг дээр ямар бодлого барьж байгаагаа эртхэн зочдодоо хэлэх, үнэхээр өгөх ёстой ойрын хамаатнууд, зочин гийчнээсээ ямар бэлэг авахыг нь урьдчилж асуух зэрэг нь зөв зүйтэй л санаа. Ямартай ч цаад хүн хэрэглэх, таашаах зүйлийг л бэлгэнд өгвөл илүү зардал болохгүй. Утасны нэгж, оймс зэрэг бол хаягдахгүй хэрэглэдэг л зүйлс.
Эрүүл мэндээ эрхэмлэх
Цагаан сарын өдрүүдээр эрүүл мэнддээ анхаарах ёстой. Олон хүнтэй уулзаж, золгоход ханиад томуунаас эхлээд хоол ихдүүлснээс үүдэх гэдэсний хямрал гэх мэт сэрэмжлэх зүйлс бий. Настан буурлууд өөр дээр нь ирж золгоход дуртай байдаг ч энэ хэд хоногт ихээхэн ядардаг тул тэднийг аль болох амрааж, ажиглаж байх нь зөв юм.
Баярын өдөр идээ ундаагаа тохируулан хүртэж, биеэ зөв боловсон авч явбал баярлаж байгаагийн утга учир биелнэ гэж боддог.