Авлигатай тэмцэх газар байгуулагдахад асар ихийг хүлээж байлаа. Хүлээлтэд хүрээгүй ч хэрэндээ л тэмцдэг. 3 үсэгтэй газар гэж нэрлэдэг, нэрийг нь хэлэхээс цээрлэдэг хүмүүс бий болсныг бодоход, АТГ авлигачдыг хашраахгүй ч амар заяа үзүүлдэггүй янзтай. Энэ байгууллагын хийдэг ажлын 1 нь хөрөнгө, орлогын мэдүүлэг хүлээн авч хянах. Хөрөнгө болон орлогын харьцаа нь анхаарал татаж буй, хөрөнгө, орлого нь эрс нэмэгдсэн хүмүүсийн мэдүүлгийг сонгож, АТГ хянан шалгадаг. Ингэхдээ бусад байгууллагын албан ёсны мэдээлэлтэй тулгаж үздэг ажээ. Тэр хөрөнгө хаанаас, яаж бий болсныг цөөн тохиолдолд шалгадаг ч тэд нь шүүхээс ял шийтгүүлсэн тохиолдол тун цөөн.Үндэслэлгүйгээр хөрөнгөжсөн гэж ял шийтгүүлсэн албан тушаалтнууд өөр хэргээр шалгуулаад, тийм ял сонсоод байгаа.
Өнөөг хүртэл нэг их хэрэг болоогүй энэ мэдүүлгийн хэргийг гаргах цаг одоо л ирж магадгүй. Энэ нь Нийтийн албан тушаалтны хууль бус хөрөнгийг хураан авах, нөхөн төлүүлэх тухай хуулийн төслийг УИХ батлах эсэхээс шалтгаална. Засгийн газрын гишүүд хүртэл энэ хуулийн төсөлд эргэлзэж, Ерөнхий сайдын саналаар уг төслийг боловсруулсан гэдгээ Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэл мэдэгдсэн. Үүнээс үзвэл энэ хуулийг Л.Оюун-Эрдэнэ, О.Алтангэрэл хоёр л Засгийн газрын нэрээр зүтгүүлж, бусад нь эргэлзэж буй аж. Тэд энэ хуулийг үнэхээр батлуулахыг хүсэж байна уу эсвэл Хөрөнгө хураах хуулийн төслөөр далайлган, өрвөлзөгчдийг дарахыг зорив уу?
Өнөөг хүртэл бид албан тушаалтнууд ял завшсан тухай л ярьсаар ирлээ. Алдсан хөрөнгөө буцааж олж авах тухайд нэг их анхаарсангүй. Уг нь авлигачид нийтийн хөрөнгийг завшихын тулд л албан тушаал руу зүтгэсэн, авлига авсан, өгсөн гэдгийг хэн хүнгүй л ярьцгаадаг, мэддэг. Тэд ч харсаар байтал албан тушаалд очдог, баяждаг. Тэрийгээ ч юман чинээ боддоггүй. Түүнээс ч ихийг хүсдэг. Тансаг зэрэглэлийн 3 давхар хаусаа амбаар гэж боддог сайд хүртэл байлаа. Хаусыг амбаар гэж хэлдэг хүн харшийг байшин, ордонг орон сууц гэж зүтгэх байх л даа. Хаусаа хөрөнгө, орлогын мэдүүлэгтээ тусгаагүй. Амьдралдаа бизнес хийж үзээгүй. Нийтийн албаар явсаар нэг насаа элээсэн атал насаараа наймаанд шогшсон хүнээс баян түүн шиг эрхмүүд манай улсад зөндөө.
Ийм хүмүүс шүүхийн хаалга татлаа ч ял авахгүй. Авлаа ч завшсан хөрөнгөтэйгөө үлддэг. Энэ бол тэд зорилгодоо хүрсэн гэсэн үг. Баяжих гэж л тэр албан тушаалд очсон. Тиймээс мөнгөтэй, хөрөнгөтэй үлдэх нь тэдэнд чухал болохоос, хэдэн жилийн хорих ял бол тийм ч сүртэй шийтгэл биш. Тэдний гаргаж буй үйлдэл, араас нь тэдний замаар цувах албан тушаалтнуудын цуваа, цүнхийг нь барьж гүйх горилогчдын горьдлого тасрахгүй байгаа нь үүнийг нотолно. Хэрвээ тэдэнд хорих ял, нэр төрөө алдах нь ял, хариуцлага, шийтгэл болж чаддаг сан бол өдийд албан тушаалын хэрэг гээч зүйл байхгүй болчихсон байх биз.
Алдсан юмаа буцааж авах нь хүний хууль. Хүүхэд хүртэл алдсан чихрээ нэхдэг, булаалгасан тоглоомоо буцааж авахаар тэмцдэг. Нийтийн мөнгийг идэх, амар аргаар баяжих зорилгыг нь таслахын тулд идсэн хөрөнгийг нь буцааж авах л ёстой. Тэгвэл харин тэдэнд шийтгэл болж, тэдний замаар цувагсдын цувааг тасалж, идээчин уугаачдын замыг үгүй хийнэ.
Хамгийн сүүлчийн баримтыг сөхье. Хөгжлийн банкны гэх 80 хүн, хуулийн 4 этгээдэд холбогдох эрүүгийн хэргийг Улсын дээд шүүх 2024.12.11-нд танилцуулсан. Анхан шатны шүүх шүүгдэгч Ё.Баатарбилэгийг “НВЦ” ХХК-ийн захирал Ц.Баатарбилэгээс 100 мянган ам.долларын хахууль авсанд тооцон, 5 жил хорих ял оноосон. УДШ үүнийг хянаж үзээд, зөв дүгнэж, тохирсон шийтгэл оноожээ гэж үзсэн байдаг. Харин Ё.Баатарбилэгийн гэмт хэрэг үйлдэж олсон мөнгийг анхан шатны шүүх хураагаагүй. Энэ алдааг УДШ олж харан, Ё.Баатарбилэгээс 100 мянган ам.доллар буюу 246 сая төгрөг гаргуулахаар шийдвэрлэсэн юм.
Үүнээс харахад л, анхан болон давж заалдах гэсэн 2 шатны шүүх хууль бусаар олж авсан хөрөнгийг хураалгүй орхижээ. Ийм алдааг өнгөрсөн хугацаанд хэчнээн гаргасныг таашгүй. Тэр бүрийг нэгбүрчлэн хянаж, нийтийн сангаас хумсалсан мөнгийг нь буцааж авах нь шударга. Нийтийн мөнгө гэдэг чинь татвар төлөгчдийн л мөнгө. Цалингийнхаа 34%-ийг татвар, шимтгэлд хураалгадаг ажилчдын мөнгө. Орлогынхоо 10%-ийг татварт төлдөг бизнес эрхлэгчдийн мөнгө. Энэ мөнгөөр Монгол Улсыг сайн сайхан байлга, биднийг сайхан амьдрах боломж бүрдүүл гэж өгсөн болохоос хэн нэг албан тушаалтанд завшуулах гэж төлөөгүй. Хулгайд алдсан юмаа буцааж авах л ёстой.
Энэ талаас нь харвал Хөрөнгө хураах хууль үнэхээр хэрэгтэй. Бүр өчигдөр, уржигдар, 1990 онд батлах ёстой хууль байлаа. “Авлигатай тэмцэнэ гэдэг бол бид өөрөө өөрсөдтэйгээ, мөн намынхаа журмын нөхөдтэйгөө тэмцэнэ гэсэн үг” гэж 3 жилийн өмнө мэдэгдсэн Ерөнхий сайд “Монгол Улсын Ерөнхий сайдын хувьд авлигатай хийх энэхүү тэмцлээсээ алхам ч ухрахгүйгээр тэмцэх болно гэдгээ дахин илэрхийлье” гэж 6 сарын дараа нотлохдоо авлига, албан тушаалын гэмт хэрэгт холбогдож, шүүхээр шийтгэгдсэн этгээдэд өршөөл, уучлал үзүүлэхгүй байх, бүх шатны сонгуульд өрсөлдөх эрхийг хасах, албан тушаалаа урвуулан ашиглаж, авлигын замаар олсон хөрөнгө, орлогыг гэмт хэргийн хөөн хэлэлцэх хугацаа дууссан эсэхээс үл хамааран хурааж, улсын орлого болгох хуулийн төсөл боловсруулаад байна.
Батлагдчихвал сайхан л хууль. Гэвч УИХ батална гэх баталгаа байхгүй. Найдвар ч бараг үгүй. Үүнийг мэдсээр байж, Засгийн газар ийм хуулийн төсөл боловсруулсан нь ард түмнээс оноо авах, авлигачдын янзыг үзэх гэсэн хэрэг ч байж мэднэ. Батлагдчихвал хэрэгжүүлнэ, батлагдахгүй байлаа ч хэн нь авлигатай хийх тэмцлээс ухарч, хэн нь авлигачдыг дэмжиж, хэн нь авлигатай тэмцэж байгааг ард түмэнд харуулах, өөрсдөө ч харах эвтэйхэн боломж гэж Л.Оюун-Эрдэнэ, О.Алтангэрэл нар тайлбарлаж байна. Тийм л дээ.
УИХ энэ хуулийн төслийг нь унагачихвал Засгийн газар авлигатай тэмцэж, УИХ авлигыг дэмжсэн мэт харагдана. Яаж харагдахаа өөрсдөө л шийдэж дээ.