ЗГХЭГ-ын дэргэд байгуулагдсан ажлын хэсгээс цахим мөрийтэй тоглоом, бооцоот тааврын “1XBET”-ийг сурталчилдаг хаягуудыг шат дараатайгаар хаах арга хэмжээ авахаар ажиллаж байгаа билээ. “1XBET” жил бүр манай улсын урлаг соёл, спорт, нөлөөлөгчдөөр дамжуулж нэг сая ам.долларын сурталчилгаа хийдэг байна. Энэ тоглоомоор манай улсаас 500 сая ам.доллар гадагшаа урсаж байгааг албаны эх сурвалжууд мэдээлсэн. Тэгвэл олж буй орлого нь дөнгөж ганцхан сая ам.доллар аж. Монголд “1XBET”-ын 110 агент ажиллаж, нэг агент дээр жилд 10 орчим тэрбум төгрөг эргэлддэг байна. Одоогийн байдлаар “1XBET”-ийг сурталчилдаг 34 домэйн хаягийг Харилцаа холбооны зохицуулах хороо (ХХЗХ)-ноос хаажээ. Энэ талаар тус хорооны интернет сүлжээ,үйлчилгээний хэлтсийн дарга Ц.Чулуунбаттай ярилцлаа.
–“1xbet”-ийг сурталчилсан, адил төстэй байдлаар цахим мөрийтэй тоглоомын үйл ажиллагаа явуулдаг 34 домайн хаягийгтанай байгууллага хаасан байна. Энэ талаар дэлгэрүүлэхгүй юу?
-Монгол Улсын холбогдох хууль эрх зүйн тогтолцооны дагуу тус ХХЗХ нь аливаа онлайн контентын агуулгыг хууль зөрчсөн эсэхийг тогтоохгүй бөгөөд холбогдох эрх бүхий байгууллагуудтай хамтарч ажиллах, дэмжлэг үзүүлэх, тогтоол шийдвэрийн дагуу технологийн зохицуулалт хийдэг. Иймд Монгол Улсын холбогдох хуулиудаар хориглосон агуулгатай контентыг хязгаарлах технологийн арга хэмжээг Монополийн эсрэг газар, ЦЕГ, Оюуны өмчийн газар зэрэг холбогдох эрх бүхий байгууллагуудын дүгнэлт, шийдвэр, саналыг үндэслэн авч байна.ХХЗХ нь Монгол Улсын хууль тогтоомжийг зөрчсөн утга агуулгатай контентыг нийтэлсэн тохиолдолд эрх бүхий байгууллагын шийдвэр, дүгнэлтээр хууль зөрчсөн цахим хуудасны домэйн нэрийг зөрчилтэй домэйн нэрийн жагсаалтад (black-list. mn) бүртгэж, Үүрэн холбооны болон интернетийн үйлчилгээ эрхлэгчидтэй хамтран Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээс хандах хандалтыг хязгаарлах технологийн арга хэмжээг 2012 оноос хойш авч хэрэгжүүлсэн. 2012 оноос өнөөдрийг хүртэл гадаад, дотоодын 7200 орчим домэйн нэрийг зөрчилтэй домэйн нэрийн жагсаалтад бүртгэж хандалтыг хязгаарласан байна. Ихэвчлэн мөрийтэй тоглоом, оюуны өмчийн эрхийн зөрчилтэй, садар самуун, порнографыг сурталчилсан асуудалтай вэб сайтуудын домэйн нэр бүртгэгдсэн байна. Мөн цахим орчинд хууль бус мөрийтэй тоглоомыг таслан зогсоох зорилгоор 2022- 2023 онд Монгол Улсын ерөнхий прокурорын газар,Монголбанк, ЦЕГ-ын Эрүүгийн цагдаагийн алба болон ХХЗХ-ны хамтарсан “Хяналт-1” болон “Хяналт-2” нэгдсэн арга хэмжээг зохион байгуулсан.Уг арга хэмжээний хүрээнд нийт цахим орчинд хууль бус мөрийтэй тоглоомын үйл ажиллагаа явуулсан 6036 домэйн хаягийн Монгол Улсаас хандах хандалтыг хязгаарласан. Түүнчлэн 2024 онд мөрийтэй тоглоомтой холбоотойгоор 454, оюуны өмчтэй холбоотойгоор 13 садар самуунтай холбоотойгоор хоёр залилантай холбоотойгоор хоёр зөрчилтэй домэйн нэр бүртгэгдсэн байна.
–Монгол Улсаас тухайн домэйн хаягт хандах хандалтыг хязгаарласан ч сэргээх, шинээр нээх боломжтой юу?
-Эрх бүхий байгууллагын дүгнэлт, шийдвэрийн дагуу домэйн нэрийн Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээс хандах хандалтыг хязгаарлах технологийн арга хэмжээ авдаг. Мөн эрх бүхий байгууллагын дүгнэлт, шийдвэрийн дагуу тухайн домэйн нэрийн Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээс хандах хандалтыг сэргээдэг.
-“Мета” компани руу 100 гаруй цахим мөрийтэй тоглоомын агент, хаяг, группүүдийг хаалгах хүсэлт илгээсэн юм билээ. Тэдгээрийг хаахад ямар хүндрэл гарч болзошгүй вэ?
-ХХЗХ нь 2019 оны 10 дугаар сараас эхлэн Мета компанитай хамтран “Засгийн газартай хамтран ажиллах суваг (Government case work channel)” буюу ногоон сувгийг байгуулан ажиллаж байгаа. Энэ хүрээнд 2024 онд хууль бус мөрийтэй тоглоомтой холбоотой 3192 фэйсбүүк линк хязгаарлах хүсэлтийг Мета-д хүргүүлснээс 83 хувьд нь холбогдох арга хэмжээг авсан байна. Мөн энэ онд хууль бус Мөрийтэй тоглоом зохион байгуулсан зөрчилтэй холбоотой 57 удаагийн албан хүсэлтээр нийт 814, өнгөрсөн долоо хоногт ЗГХЭГ-ын дэргэд байгуулагдсан ажлын хэсгийн хүрээнд хууль бус мөрийтэй тоглоомтой холбоотой 124 фэйсбүүк линкийг устгуулах хүсэлтийг Мета компани руу илгээсэн байна.
–17 хувийг нь устгахаас татгалзсан шалтгаан юу вэ. Хаалгахад гардаг хүндрэл юу вэ?
-Мета компани нь “Ногоон суваг”-аар дамжуулан хүргүүлсэн контент бүр дээр арга хэмжээ авдаггүй. Мета компани нь глобал компани өөрийнх нь хуулийн баг тухайн контентыг Монгол Улсын холбогдох хууль зөрчсөн эсэх, Фэйсбүүкийн нийтээр дагаж мөрдөх хэм хэмжээг зөрчсөн эсэхийг шалгаж үзээд зөрчилгүй гэж үзсэн контентод арга хэмжээ авдаггүй.
-Монголчуудын хэрэглэж байгаа аппликэйшнүүдэд хэрхэн хяналт тавьдаг вэБидний өргөн хэрэглэдэг ямар ямар хууль бус аппликэйшн байгаа вэ?
-Хууль зүй, дотоод хэргийн яамнаас ирүүлсэн мэдээлэлд Монгол Улсын хэмжээнд Зөвшөөрлийн тухай хуульд заасан төлбөрт таавар, бооцоот тоглоомын үйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зөвшөөрөлтэй “Темп партнерс” ХХК, “Эн Зэт Жи Эм” ХХК, “Мон Экс БэйТи Билэг” ХХК гэсэн гурван аж ахуйн нэгж байна. ХХЗХ нь Монополийн эсрэг газар болон ЦЕГ-ын Эрүүгийн цагдаагийн албаны Кибер гэмт хэрэгтэй тэмцэх газартай хамтран 2024 оны аравдугаар сарын 21-ний өдрийн 11 тоот удирдамжийн дагуу Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт зөвшөөрөлгүй төлбөрт таавар, бооцоот тоглоомын зар сурталчилгааг бүтээх, байрлуулах, түгээж буй аж ахуй эрхлэгч, иргэдийн үйл ажиллагаа нь холбогдох хууль тогтоомжид нийцэж буй эсэхэд хяналт шалгалт хийсэн.Энэ хяналт шалгалтын хүрээнд тус хорооноос дараахь ажлуудыг гүйцэтгэсэн. Нэгдүгээрт, 1XBET төлбөрт таавар, бооцоот тоглоом бүхий домэйн нэрийн Монгол Улсаас хандах хандалтыг хязгаарласан байна. Хоёрдугаарт, хууль бус мөрийтэй тоглоомыг а п п л и к э й ш н т ү в ш и н д Монгол Улсаас хандах хандалтыг хязгаарлахад үүрэн холбооны болон интернэтийн үйлчилгээ эрхлэгчидтэйгээ хамтран ажиллаж, технологийн туршилт хийж холбогдох эрх бүхий байгууллагад хүргүүлсэн. Гуравдугаарт, Android болон iOS App store аппликэйшний зохицуулалттай Google компани болон Apple компанитай хамтын ажиллагааг эхлүүлж уулзалт, хэлэлцүүлэг зохион байгуулан ажиллаж байна.
Ө.Анхзаяа